علي بن زيد البيهقي ( ابن فندق )

299

تاريخ بيهق ( فارسى )

ام حبيبه را به حضرت رضا و دختر ديگر خود ام الفضل را به حضرت جواد تزويج كرد . مؤلف خط سير امام محمد تقى ع را نيز تعيين كرده مىگويد از راه طبس مسينا ( مسينان ) دريا عبرت كرد ، از اين عبارت چنين بذهن مىرسد كه در آن عهد ما بين طبس مسينا و بيهق دريايى بوده و بطلان اين امر واضح است ، ليكن مقصود مؤلف ظاهرا اينست كه حضرت براى آمدن بخراسان راه طبس مسينان را كه مستلزم عبور از دريا ( خليج فارس ) بود اختيار كرد نه راه قومس ( دامغان ) را كه از بغداد و همدان و رى عبور مىكنند . مؤلف در اين فصل بزرگانى را كه از بيهق عبور و در آنجا نزول كرده اند نام مىبرد و از جملهء آنها حضرت جواد را مىشمرد كه در بيهق در ديه ششتمد فرود آمده است ، از مورخين كسى جز مؤلف اين مطلب را ذكر نكرده و بر صحت قول او قرينه مانندى در دست و آن وجود مسجدى ديرينه است در ششتمد كه اهالى آن را مسجد امام محمد تقى و نقطهء معينى از آن را زيارتگاه مىگويند . س 18 مسينا . . . اين كلمه مضاف اليه و مميز يكى از دو طبس است كه اكنون شهرستانى از خراسان و گرمسير است ، اين كلمه را اصطخرى و بلاذرى و ياقوت ( مسينان ) ضبط كرده‌اند و ليكن در دو نسخهء تاريخ بيهق بدون نون آخر نوشته شده ، و مسينان بنا بضبط ياقوت در معجم البلدان نام ديهى از قهستان است ، و بنا بر اين طبس مسينان يعنى طبسى كه در نزديكى مسينان واقع است يا طبسى كه قريهء مسينان از توابع آنست ( بشرح كلمات طبس مسينا و طبس گيلكى و مطلق طبس و نيز بتعليقات صفحهء 35 و 36 رجوع كنيد ) . ص 48 س 16 و خراج ديه عبد الرحيمى ، و ابن عبد الرحيم . . . بتعليقات صفحهء 35 رجوع كنيد . ص 50 س 4 المعتمد بالله . . . بجاى اين نام در هر دو نسخه المعتضد بالله نوشته شده و اين درست نيست ، و در ( نب ) بجاى ( و در تاريخى كه ) سال تاريخ بطور صريح ( 288 ) نوشته شده و اين نيز نا صحيح است ، چه احمد بن عبد اللّه خجستانى در سال 262 بر نيشابور استيلا يافت و در سال 268 بر دست غلام خود كشته شد ، و در اين مدت خليفهء عباسى معتمد بالله بوده كه از سال 256 تا سال 279 خلافت يافته است نه معتضد بالله كه يازده سال پس از مرك خجستانى ( در سال 279 ) بخلافت نشسته و در سال 289 مرده است . ص 53 س 5 فرمود تا آن ديوار خراب كردند . . . تخريب بارهء سبزوار بامر ارسلان ارغون در سال 489 بوده و سال 490 كه مؤلف تعيين كرده سال كشته شدن ارسلان ارغون است .